Ihe osise kewara abụọ na-egosi ọdịiche dị n’etiti ndị ọchịchị Ghana na ndị na-alụ ọgụ maka ikike mmadụ. Ọ bụ Minority Africa sere ihe osise a, e jiri ya mee ihe site n’ikikere ha.

Abdul-Wadud Mohammed dere akụkọ a, Minority Africa bipụtakwara ya na mbụ n’ụbọchị asaa nke ọnwa Mee, afọ 2026. A na-ebipụta ụdị e mere mkpụmkpụ ya n’okpuru dịka akụkụ nke nkwekọrịta nkekọrịta ọdịnaya. Ọ bụkwa akụkụ nke usoro isiokwu pụrụ iche nke Global Voices maka ọnwa Juun afọ 2026, nke isiokwu ya bụ “Ụdị dị iche iche nke njirimara nwoke na nwanyị.” Ị nwere ike ịkwado ọrụ mgbasa ozi a site n’inyefe onyinye ebe a.

N’ọnwa Maachị, mba ụwa lere anya ka mkpebi Ghana wetara n’ihu Mgbakọ Mba Ụwa nabatara, nke kwupụtara ahịa ohu a na-ebufe n’ofe Oké Osimiri Atlantik dịka “mpụ kachasị njọ e mere megide mmadụ.” Ọ bụ oge nke gosipụtara nkwenye zuru ụwa ọnụ banyere eziokwu akụkọ ihe mere eme, na mmeri n’ihe gbasara mmekọrịta mba ụwa nke mere ka Ghana guzoro, ọ bụghị naanị dịka mba tara ahụhụ n’akụkọ ihe mere eme, kama dịka olu ezi omume nke ngagharị ụwa na-achọ ka e mezie mmehie ndị e mere n’oge gara aga. Ruo obere oge, ọchịchị dị na Accra guzoro n’elu, na-ekwupụta ikpe megide usoro ime ihe ike, iwepụ mmadụ n’ugwu ya, na mmegbu e wuru n’usoro nke gara ọtụtụ narị afọ.

O kwesịrị ịbụ oge kacha mma iji mee ka a jụọ gọọmenti ajụjụ gbasara omume ya. Kama nke ahụ, ọ ghọrọ ihe gosipụtara nke ọma adịghị ike n’echiche na ụjọ ime atụmatụ ọhụrụ nke na-achịkwa ugbu a ngagharị na-alụ ọgụ maka ikike ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị na Ghana. Ka o doo anya, nke a abụghị mwakpo megide onye ọbụla, kama ọ bụ nkatọ megide otu niile.

N’ime afọ ise gara aga, njikọ nke ọtụtụ òtù na-alụ ọgụ maka ikike ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị bụ LGBTQ+ na Ghana ejirila usoro ọrụ a na-amata nke ọma, nke na-adịghị agbanwe agbanwe ma na-adịghị arụpụta ezigbo nsonaazụ. Ịpụta nkwupụta n’ihu ọha, ide isiokwu na-adọrọ uche ma na-enweghị nnyocha miri emi, na ịrịọ enyemaka n’aka ụlọ nnọchi anya mba ọdịda anyanwụ aghọwo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ naanị ụzọ ha si arụ ọrụ. Enweghị echiche ọhụrụ, enweghị ụzọ dị iche iche e si eme atụmatụ, ma nke kacha njọ bụ enweghị nghọta banyere ụkpụrụ agha ochie nke ịkewa ndị iro ka e wee merie ha.

Ọ dị ka òtù niile na-eme otu ihe n’otu oge. Mgbe e webatara iwu megide ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị na afọ 2021, anọ m n’ihu ọgụ n’ihu ọha dịka onye bụbu onye nduzi mgbasa ozi nke òtù na-alụ ọgụ maka ikike ndị ahụ na Ghana. Ahụrụ m oke iwe sitere n’aka ọha mmadụ, ọ bụghị naanị nke ahụ, kamakwa sitere n’aka otu òtù ndị ahụ kwesiri iguzo ma lụkọọ ọgụ n’akụkụ anyị. Ha mechiri ụlọ ọrụ ha ma malite ịta m ụta naanị n’ihi na anwara m ịma aka megide ọnọdụ a na-anabata dịka ihe nkịti.

Ka oge na-aga ruo taa, e webatara iwu ahụ ọzọ n’ụlọ omeiwu ma kwado ya n’ọnwa gara aga. Nzaghachi otu niile bụ otu olu nke iwe na mkpesa. N’agbanyeghị na nke a nwere ezi ihe kpatara ya n’ihe gbasara omume ọma, n’usoro atụmatụ ọgụ ọ bụ ụzọ dị mfe nke mere ka gọọmenti na ndị na-akwado iwu ahụ nwee ohere iwulite nchebe ha megide onye iro ha maara nke ọma.

Mkpebi Mgbakọ Mba Ụwa banyere ahịa ohu bụ ohere pụrụ iche iji gbanwee usoro ọgụ ahụ. Ọ bụ oge ndị na-alụ ọgụ maka ikike ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị na Ghana nwere ike iji mee ka olu ha sie ike. Gọọmenti chọrọ ka ụwa kwanyere ya ugwu ma too ya maka idu ndú ya n’ihe gbasara ikpe ziri ezi megide mmegbu ndị e mere n’akụkọ ihe mere eme. Ọ chọrọ ka ụwa hụ ya dịka onye na-echebe ndị a na-emegbu emegbu.

Ebee ka òtù ndị na-alụ ọgụ maka ikike ndị ahụ nọ? N’eziokwu, nke a emeghị ka m juo anya. Mgbe m na-atụgharị uche n’ule nyocha nke anọ gbasara ọnọdụ ikike mmadụ na Ghana nke  Universal Periodic Review (UPR) mere na Geneva n’afọ 2022, ahụrụ m otu ọtụtụ ndị nnọchi anya òtù ndị ahụ si bụrụ ndị na-adịghị njikere ma ọ bụ na-achọghị itinye aka n’ezi ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke mmekọrịta mba ụwa. N’ụbọchị iri abụọ na itoolu nke ọnwa Novemba afọ 2022, ụbọchị e kenyere iji nyochaa ọnọdụ ikike mmadụ na Ghana, ebe m bụ onye kwuru okwu n’aha ndị ahụ ma kọwaa mmebi ikike mmadụ siri ike e mere megide ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị, ha anọghị ebe a na-eme usoro ahụ. Ha bịara naanị mgbe ihe niile gwụchara. Ihe kpatara ya ha kwuru bụ, “Anyị enweghị ike ịchọta ụlọ a na-enwe nzukọ ahụ.”

Cheedị echiche ma ọ bụrụ na n’ime awa ole na ole mgbe e nabatara mkpebi ahụ, njikọ nke òtù ndị na-alụ ọgụ maka ikike ndị ahụ wepụtara nkwupụta nke na-abụghị naanị ịkatọ iwu ahụ, kama jikọtara ya kpọmkwem na mkpebi ahụ n’ihe gbasara iwu na omume ọma.

Ọ bụ naanị mgbalị mmadụ ole na ole n’ime anyị mere ka isiokwu a pụta n’ihu ọha n’elu ikpo okwu X, nke, n’ụzọ dị mma, kpalitere mkparịta ụka ụfọdụ. Otu n’ime ihe pụtara ìhè sitere na ya bụ na JustRight Ghana mere ka Mahadum Lincoln mara okwu ahụ, nke mechara bute nkagbu emume e bu n’obi inye Onye Isi Ala Ghana,  John Dramani Mahama, nzere nsọpụrụ, n’ihi iwu megide ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị.

Nke a bụ nka nke “ịkewa ka e wee merie”: ọ bụghị ịkewa obodo ma ọ bụ otu ndị ahụ, kama ọ bụ ikewa gọọmenti na akụkọ ọ na-akọ banyere onwe ya. Ọ bụ iji uru nke esemokwu pụtara ìhè mgbe ọchịchị na-anọ n’ọnọdụ abụọ na-emegiderịta onwe ha.

Kama ime ka klaasị ndọrọ ndọrọ ọchịchị niile bụrụ otu megide ha, ndị na-alụ ọgụ maka ikike ndị ahụ gaara eji oge a kpọọ uche ndị nnọchi anya mba na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-eme emume mmeri Mgbakọ Mba Ụwa ahụ. Ha gaara arụ ụka na ịkwado iwu LGBTQ+ ahụ ụbọchị ole na ole ka e too Ghana n’ụwa niile maka ịkwado ikike mmadụ ga-eme ka e boro Ghana ebubo ihu abụọ, nke nwere ike imebi mkparịta ụka banyere nkwụghachi mmehie akụkọ ihe mere eme nke gọọmenti kwuru na ọ bụ ihe dị ya mkpa.

Ụzọ dị otu a chọrọ amamihe na omimi n’usoro atụmatụ nke o yiri ka ngagharị ugbu a enweghị. Ịrapara n’echiche nke “ịdị n’otu” n’etiti ndị na-alụ ọgụ maka ikike ndị ahụ emepụtala omenala nke ime naanị otu ihe. Enweghị ụzọ dị iche iche e si arụ ọrụ. Enweghị otu dị njikere ịbụ onye siri ike ebe otu ọzọ na-eji ụzọ dị nwayọọ arụ ọrụ. Enweghị otu na-elekwasị anya naanị n’iji nrụgide akụ na ụba, ebe ọzọ na-elekwasị anya n’iwu mba ụwa, ebe nke ọzọ na-ewulite mmekọrịta ya na òtù okwukwe n’ime obodo. Kama nke ahụ, ha niile na-agba ọsọ maka otu ụdị akụkọ mgbasa ozi, na-eji otu ụdị okwu, ma na-achụpụkwa otu ndị nwere ike ịbụ ndị mmekọ ha n’ihi ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-adịghị mkpa.

Iwebata iwu megide ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị ọzọ bụ nnukwu ihe egwu nye ịdị adị ha. Ọ chọrọ ụdị echiche a na-enwe n’oge agha. A naghị emeri agha site n’ijikọta aka ma bụrụ abụ otu; a na-emeri ya site n’iji ụzọ aghụghọ gbaa onye iro gburugburu, iji uru nke esemokwu ya, ma wakpo ya mgbe nche ya dara.

N’ụbọchị iri atọ nke ọnwa Maachị afọ 2026, n’oge mkparịta ụka Onye Isi Ala nwere na òtù dị iche iche nke obodo — ebe òtù ndị na-alụ ọgụ maka ikike ndị nwere mmasị n’otu nwoke ma ọ bụ otu nwanyị anọghị — Onye Isi Ala Mahama kwuru na iwu megide ndị ahụ abụghịzi ihe kacha mkpa gọọmenti na-elekwasị anya na ya.

I explained during my recent engagement with the World Affairs Council that it is not the most important issue we face as a nation. We are still grappling with the provisions of basic needs of education, health care, jobs, food, clothing, and shelter.

N'oge mkparịta ụka m na World Affairs Council n'oge na-adịbeghị anya, akọwara m na okwu LGBTQ+ abụghị nsogbu kacha mkpa Ghana na-eche ihu ugbu a. Anyị ka na-alụ ọgụ iji nye ụmụ amaala ihe ndị bụ isi dịka agụmakwụkwọ, nlekọta ahụike, ọrụ, nri, uwe, na ebe obibi.

Okwu a kpalitere nnukwu esemokwu n'aka ndị mmegide, bụ́ ndị kwenyere na gọọmenti dị ugbu a jiri naanị iwu megide LGBTQ+ nweta ọchịchị. Ndị mmegide ahụ, nke  John Ntim Fordjour duru n'oge a, kpọrọ nnọkọ ndị nta akụkọ ma bo gọọmenti ebubo na ọ na-ezere okwu LGBTQ+ n'ọrụ gọọmenti ebe ọ na-ekwe ka ndị na-akwado LGBTQ+ na-akwalite atụmatụ ha n'ebe ncheta mba dị iche iche.

Mkpebi Mba Ndị Dị n'Otu (UN) nyere ndị na-akwado ikike LGBTQ+ ohere pụrụ iche. Ọ gosipụtara adịghị ike n'ime nchebe ndọrọ ndọrọ ọchịchị gọọmenti, ebe ọchịchọ ya maka nsọpụrụ n'anya ụwa na-emegide ọchịchọ ya ịkwado iwu na-egbochi ụfọdụ ikike mmadụ. Ọ bụrụ na a jiri ohere ahụ mee atụmatụ nke ọma, ọ ga-abụrịrị ụzọ isi gbanwee ọnọdụ ọgụ ahụ ma mee ka mkparịta ụka mba gbasara LGBTQ+ were ụzọ ọzọ. Na mmegharị ahụ emeghị nke a abụghị naanị ohere furu efu; ọ bụkwa ihe na-egosi na ndị ndu ya enweghị mmasị ime mgbanwe n'usoro ọgụ ha.

Mmejọ a na-apụkwa n'ụzọ ndị a maara nke ọma n'akụkọ ihe mere eme banyere ọgụ maka ikike mmadụ. Akụkọ ihe mere eme na-enye ihe atụ doro anya. N'oge ọchịchị  apartheid na South Africa, ọchịchọ gọọmenti ahụ inweta nkwanye ugwu n'anya mba ụwa ghọrọ ebe kacha adịghị ike ya. Ka ọ na-achọ ịchekwa aha ọma ya na United Nations ma n'otu oge ahụ na-eme ka ịkpa ókè agbụrụ bụrụ iwu, malite n'afọ 1950, mba ụwa na ọtụtụ mba Afrịka ọhụrụ jiri ụlọ ọrụ UN kewapụ ọchịchị ahụ n'usoro mba ụwa, tinyere ntaramahụhụ akụ na ụba na mkpagbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ruo mgbe e malitere ile ya anya dịka ọchịchị a na-anabataghị.

N'oge na-adịbeghị anya, òtù obodo na Egypt gosikwara ike dị n'iji mmekọrịta mba ụwa mee atụmatụ. Mgbe ọchịchị Onye isi ala Abdel Fattah al-Sisi malitere mkpagbu ndị na-akwado ikike mmadụ na NGO, gụnyere ikpe a ma ama “Case 173″, ndị na-alụ ọgụ maka ikike mmadụ rụgidere gọọmenti Joe Biden ka ọ jikọta enyemaka agha United States na mmezi ọnọdụ ikike mmadụ. Nke a mere ka a kwụsị ihe ruru nde dollar US 130 n'afọ 2022, ma mesịa bute ntọhapụ ụfọdụ ndị mkpọrọ na ụfọdụ nzọụkwụ iji mechie ikpe ahụ.

Ọbụna onye nnọchi anya Israel na Ghana, Roey Gilad, gosipụtara n'amaghị ama na atụmatụ a nwere ike ịrụ ọrụ. Mgbe o kpughere na Israel, United States, United Kingdom na European Union kpọgidere Ghana ka ọ wepụ okwu “mpụ kacha njọ” n'ime mkpebi UN ahụ. Nke a gosiri na n'oge ahụ gọọmenti Ghana na-elekwasị anya n'echiche mba ụwa ma dị njikere ịkparịta ụka ma gbanwee ọnọdụ ya.

Ọ bụrụ na ndị na-akwado ikike mmadụ na Egypt nwere ike iji enyemaka agha US mee ka e nwee mgbanwe, ma ndị na-alụ ọgụ megide apartheid jiri United Nations kewapụ ọchịchị South Africa, gịnị mere mmegharị LGBTQ+ na Ghana ji ghara ịkpọ Onye isi ala Mahama ka ọ kọwaa esemokwu dị n'etiti ịrịọ ụgwọ mmezi maka mmegbu nke gara aga na ịkwado iwu a na-ekwu na ọ na-emegbu ụfọdụ ụmụ amaala Ghana taa? Ụzọ ọgụ ahụ adịlarị. Ihe fọdụrụ bụ iji ya.

Ọ bụrụ na ndị na-akwado LGBTQ+ na Ghana aga n'ihu na-adabere naanị n'usoro ọgụ ochie ma jụ ime mgbanwe n'echiche na atụmatụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ha agaghị efu naanị ọgụ gbasara iwu a; ha ga-anọgide na-azụ nzọụkwụ n'azụ gọọmenti nke gosipụtara na ọ na-eji akụkọ ihe mere eme na atụmatụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị eme ihe nke ọma.

Ị gaghị emeri gọọmenti maara iji akụkọ ihe mere eme dị ka ngwa ọgụ ma ọ bụrụ na ị maghị otu esi eji ohere nke oge a chebe onwe gị. Ajụjụ dị mkpa ka na-adị n'ikuku: òtù LGBTQ+ ga-amụta ikewa ndị mmegide ya ma jiri nke ahụ merie? Okwu Onye isi ala n'onwe ya enyela ha ngwá agha ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Okwu ndị ahụ agafebeghị n'amaghị ama. Ọ bụrụ na ndị isi okpukpe nwere ike ịkpọ Onye isi ala ka ọ kọwaa esemokwu dị n'okwu ya, gịnị mere mmegharị LGBTQ+ nwere atụmatụ siri ike agaghị enwe ike ime otu ihe ahụ?

Abdul-Wadud Mohammed bụ onye otu Advisory Board nke Minority Africa. Echiche e gosipụtara n'isiokwu a bụ nke onye dere ya naanị, ọ bụghịkwa na ha na-anọchi anya echiche ma ọ bụ ọnọdụ nchịkọta akụkọ nke Minority Africa.