Otu nwanyị Rohingya gbara ọsọ ndụ guzo n'èzí Ebe Ndị Nwanyị Na-aga n'ogige Balukhali dị na Cox's Bazar, Bangladesh. Foto site na Flickr site na UN Women. CC BY-NC-ND 2.0.

Nke a bụ akụkọ si na akụkụ nke Global Voices nke ọnwa Julaị 2026, akpọrọ “Enweghị Obodo.” Usoro a na-enye nghọta banyere nsogbu enweghị obodo na otu o si egbochi nnwere onwe mmadụ ịgagharị, ohere ịgụ akwụkwọ, isonye na ndọrọndọrọ ọchịchị, na ihe ndị ọzọ. I nwere ike ịkwado mgbasa akụkọ a site n’inye onyinye ebe a.

Mahmudah, nwaagbọghọ Rohingya dị afọ iri na isii si n’ogige Kutupalong camp dị na Bangladesh, makụrụ nne na nna ya n’oge ikpeazụ n’ogige ndị gbara ọsọ ndụ nke Cox’s Bazar wee banye n’ụgbọala onye na-ere mmadụ jupụtara na ụmụaka ndị ọzọ. Ezinụlọ ya nọ n’oke ịda ogbenye ma na-atụ egwu ndị agha Myanmar nke ukwuu. Ya mere ha naara ego ruru ihe dị ka puku iri na asatọ Malaysian Ringgit (ihe dị ka $4,395 USD) n’aka onye ọrụ Rohingya bi na Malaysia. Ego ahụ bụ maka ịlụ nwa ha nwanyị ozugbo o rutere ebe ahụ.

Ha kpọrọ ya “njem agbamakwụkwọ.”  Ọ hapụrụ n'ọchịchịrị tupu chi ọbụbọ, foto agbamakwụkwọ ya ka tapaara n'ime nchekwa rọba nne ya susuru ọnụ tupu enyefee ya onye na-azụ ma na-ere ahịa. Nwoke ahụ kwere nkwa na ụgbọ mmiri gafere Bay nke Bengal ga-ebuga ya Malaysia, ebe di ya — na-arụ ọrụ abụghị oge niile na nso Kuala Lumpur — na-echere n'ime ụlọ mgbazinye nke nwere mgbanaka ọla edo gbaziri na atụmatụ maka ndụ ọhụrụ.

N’etiti Oké Osimiri Bengal na Oké Osimiri Andaman, n’ime obere ụgbọ mmiri ịkụ azụ jupụtara n’ụzọ dị ize ndụ, ọ furu efu mgbe ụgbọ mmiri ahụ mikpuru.

Ọ dịghị akwụkwọ ndekọ aha na-aza aha ya; Ezinụlọ ya nwere naanị ncheta nke nlegharị anya na asịrị na, dị ka ọtụtụ narị ndị ọzọ, mmiri loro ya na “njem alụmdi na nwunye” nke ghọrọ ụzọ mgbere ahịa.

Nwa agbọghọ ọzọ, Fatema, nke a mụrụ n'ogige Rohingya  n'afọ 2010, nwere olileanya dị iche. Mgbe ọ dị afọ iri na ise, ọ lụọla otu nwa nwanne nna nke tiri ya ihe maka ịgwa ndị agbata obi okwu na maka ịjụ inyefe kaadị nri. Site na nkebilata ụlọ akwụkwọ, ọ dịghị ọrụ a na-anabata, na asịrị obodo na-atụgharị megide ụmụagbọghọ ndị “nọrọ n'alụghị di ogologo oge,” ọ hụghị ụzọ nwere onwe ọ bụla.

Otu onye na-edozi obodo gwara ya na Thailand na Indonesia nwere ike ịnye “ọrụ na nchekwa”, na o nwere ike ịgbanarị di ya ma ziga ego n'ụlọ.

Kama nke ahụ, e si n’otu ụlọ dị nchebe dị n’ụsọ oké osimiri kpọga ya n’ebe ọzọ, a napụrụ ya akwụkwọ ya, nara ya ekwentị ya, na kwa ozugbo o rutere n’ikpere mmiri, e rere ya n’ebe a na-enwe mmekọahụ n’ebe ndịda Thailand.

Akụkọ ya, dị ka ọtụtụ ndị ọzọ, na-ejedebe ọ bụghị na nchebe kama ọ bụ ụdị mmegbu ọhụrụ na mba ọzọ.

Ndị a abụghị ọdachi ndị dịpụrụ adịpụ. Ha bụ ihe nnọchianya nke ụkpụrụ nke ụmụagbọghọ Rohingya na-enweghị obodo na Bangladesh na-akwaga n'ogige ndị gbara ọsọ ndụ site n'alụmdi na nwunye mbụ na mmegbu na mmegide metụtara  nwanyị n'ime njem mmiri nke a na-eme ka ezinụlọ na-ejikọta ma ọ bụ gbanarị—ma n'ezie, bụ ịzụ ahịa mmadụ.

Ụmụnwanyị ndị na-enweghị obodo n'ụwa gbara ogige

N’ogige ndị dị na Cox’s Bazar, ụmụagbọghọ Rohingya nọ n’etiti ụdị adịghị ike niile. Ihe karịrị nde 1.2 ndị gbara ọsọ ndụ na-enweghị obodo  ka nọchiri n’ime ogige iri atọ na atọ juru ebe niile, Ọtụtụ n’ime ha bụ ụmụnwanyị na ụmụaka. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na a naghị ekwe onye ọ bụla rụọ ọrụ kendị nabatara ma ọ bụ gaa gafee ọnụ ụzọ ogige ahụ n'enweghị ọgbachi. A na-achị ndụ kwa ụbọchị site n’ebe ndị nche nọ na kaadị nri enyemaka, ọ bụghị site na oge ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ụgwọ ọrụ.

Maka ụmụagbọghọ ndị nta, nke a pụtara ịdabere na ndị ikwu nwoke na ụlọ ọrụ enyemaka maka nri, ebe obibi, na nchekwa — na-enwechaghị ikike ịchịkwa ọdịnihu nke ha.

Ka gọọmentị ndị na-enye onyinye na-ebelata ego, Atụmatụ Nri Ụwa ewerewo ọtụtụ ugboro dọọ aka na ntị na a ga-ebelatakwa ego a na-enye kwa ọnwa maka nri. E mechala belata ya otu ugboro n'afọ 2023. Ha na-ekwu na ezinụlọ ga-adị ndụ ugbu a na ihe dị ka ọkara nke ihe ha na-enweta na mbụ. Ndị ọrụ enyemaka na ndị na-eche maka ikike ụmụaka malitere ịnụ otu okwu ahụ n’ọnụ ndị nne na nna: ọ bụrụ na e belatakwuo nri, anyị enweghị nhọrọ ọzọ ma ọ bụghị inyefe ụmụ anyị nwanyị n’aka ndị na-ere mmadụ, ma ọ bụ ziga ụmụaka n’ụgbọ mmiri dị ize ndụ ka ha chọọ ego.

N'otu oge ahụ, ebe ole na ole nyere ụmụagbọghọ ụfọdụ ụlọ iku ume na-apụ n'anya. Mmechi ụlọ akwụkwọ na mmechi nke ebe ndị ntorobịa — ndị nwụrụ ozugbo e nwere ọdịda nkepụta ego — ewepụla ime ụlọ akwụkwọ, ebe egwuregwu, na nkwado ndị ikwu na ibe nke nyere aka chebe ndị ụmụaka ndị na-eto eto n'aka ndị nghọgbu na alụmdi na nwunye ọsịsọ. Ndị ọrụ obodo na ndị nkuzi na-ekwu na alụmdi na nwunye ụmụaka, ịtọrọ mmadụ, na ịrụ ọrụ mmanye bilitere nke ukwuu ka ọnụ ụzọ ndị a mechiri, na-eme ka ụmụagbọghọ kpughee onwe ha n'okporo ụzọ juru ebe niile na n'ime oghere ebe a na-eme mkpebi gbasara ahụ na ọdịnihu ha.

“Anaghị m akụziri ụmụagbọghọ ahụ ọzọ,” otu onye nkuzi nwanyị na-akụzi akara ogo dị elu jiri nwayọ kwuo. “Kama, m na-ekiri ka ha na-apụ. Ha na-apụ n'ogige ahụ n'otu n'otu, na-emekarị n'abalị. Mgbe m jụrụ ndị nne ebe ụmụ ha nwanyị gara, ha gwara m, ‘Ọ gara izute di ya na Malaysia.’ Ma ọtụtụ n'ime di ndị ahụ bụ nanị aha ndị na-atụ mgbere ahịa nyere. Ụmụagbọghọ ahụ aghọtaghị nke ahụ.”

“Ọ na-echegbukarị onwe ya banyere ihe ụmụagbọghọ ahụ na-amaghị. “Ha aghọtaghị ihe ịzụ ahịa pụtara,” ọ kọwara. “Ha chere na ihe egwu dị bụ naanị ebili mmiri na oke ifufe. Ha ahụghị ihe ize ndụ dị na nkwa ahụ. Ka ọ na-erule oge ha ghọtara, ha abanyelarị n'etiti oke osimiri ma ọ bụ kpochie ha n'ime ụlọ dị na mba ọzọ.”

N’aka nke ọzọ, òtù ndị ji ngwá agha na-arụ ọrụ n’ogige ndị ahụ na gburugburu ya enyewo iwu okpukpe na-enye ụmụnwanyị iwu ka ha ghara ịrụ ọrụ ikuzii ihe, na-egbochi ọnụnọ ọha na eze, na ime ka rubere ndị di na ndị ndú nwoke isi. Ntuziaka ndị a na-eme ka o siere ụmụagbọghọ ike iche n'echiche ọdịnihu dị ka ụmụ akwụkwọ, ndị ọkachamara, ma ọ bụ ndị nhazi obodo ma dị mfe maka ezinụlọ ịhụ alụmdi na nwunye —  alụmdi na nwunye ọ bụla — dị ka naanị ụzọ a na-akwanyere ùgwù.

Mgbe ịda ogbenye na-adịghị ala ala, ọrụ na-ada ada, na ụkpụrụ mmekọrịta ọha na eze siri ike na-agbakọta, ihe si na ya pụta bụ ebe zuru oke maka ndị mgbere ahịa. Ha na-abanye n'ime obodo ebe a na-ewere ịlụpụ nwa nwanyị dị ka ntọhapụ ego na ụdị nchebe, ma gbasaa echiche ahụ n'ofe mmiri: ndị di na-ekwe nkwa, ọrụ na nchekwa na mba ndị ọzọ, ebe ha na-atụgharị ụmụagbọghọ na-enweghị obodo n'ime akụrụngwa ihe onwunwe nke akụ na ụba ịtụ mgbere ahịa mmiri.

Ụzọ ọnwụ maka nwunye na ụmụnwanyị

Oké Osimiri Bengal na Oké Osimiri Andaman aghọọla ụfọdụ n’ime ụzọ njem kacha dị ize ndụ maka ndị gbara ọsọ ndụ Rohingya n’afọ ndị na-adịbeghị anya. Ihe dị ka mmadụ puku isii na narị ise Rohingya nwara ịgafe Oké Osimiri Bengal na 2025; ọkara n’ime ha bụ ụmụnwanyị na ụmụaka.

N’agbata ụbọchị mbụ n'ọnwa Jenụwarị na ụbọchị iri na atọ nke ọnwa Eprel, ihe karịrị mmadụ  puku abụọ na narị asatọ Rohingya mere njem a dị ize ndụ. Otu obere ụgbọ mmiri jupụtara n’ụzọ dị egwu nke si Bangladesh pụọ na Maachị iri na isii, 2026, mikpuru n’oké mmiri. A ka na-achọ ihe dị ka mmadụ narị abụọ na iri ise.

Mgbe ezinụlọ kpebiri onye ga-anwa ịgafe njem dị ize ndụ, ha na-ahọrọkarị ụmụ ha nwanyị. Nke a bụ n’ihi na alụmdi na nwunye na-enye ihe kpatara ya nke ọha na-anabata ka ha wee nwee ike ịga njem. Ma ọ bụ n’ihi na ha kwenyere na “di” ga-elekọta ụmụagbọghọ ahụ mgbe ha rutere n’ala ọzọ.

Mgbe ụgbọ mmiri mikpuru, ndị na-anwụkarị bụ ụmụagbọghọ nta — ndị ga-alụ di, nwunye ka bụ nwata, ma ọ bụ ụmụada na-agbalị ịgbapụ n’aka di na-emegbu ha – nke ọ dịghị ebe edeturu aha ha.

Nne na nna na-anọdụ n’ebe nchekwa na-ejide foto na obere mpempe akwụkwọ e dere akara ekwentị na-adịghị abanye, na-anụ asịrị na ụgbọ mmiri mikpuru n’akụkụ Myanmar ma ọ bụ n’ebe dị anya na Thailand, na-enwe mkpagbu na echiche ahụ na mkpebi ha iziga nwa ha nwanyị na “njem ịlụ di” nwere ike bụrụ mkpebi gburu ya.

Mgbe alụmdi na nwunye ghọrọ ụzọ isi gaa mba ofesi

N’ime afọ iri gara aga, alụmdi na nwunye agbanweela nwayọọ nwayọọ ka ọ bụrụ ụzọ njem. N’ime ogige ahụ, ezinụlọ na-ekwu maka “ezigbo di” ndị nọ na Malaysia, Thailand, ma ọ bụ Indonesia, ọtụtụ mgbe ọ bụ ndị ikwu ma ọ bụ ndị agbataobi hapụrụ ogige ahụ afọ gara aga site n’ụzọ na-akwadoghị.

A na-eche na nwoke ahụ nọ n’ala ọzọ bụ olileanya akụ na ụba: onye ga-eziga ego n’ogige ahụ, chọta ebe obibi, ma nye ndụ ka mma karịa n’ụlọ ndo juru ebe niile na Cox’s Bazar. Ndị na-atụ mgbere ahịa mmadụ na-abanye n’olileanya a na nkwa mara mma.

Ha na-eme ka ndị nne na nna kwenye na ha nwere ike hazie njem ahụ niile. Site n’ogige ahụ gaa Teknaf, obodo kacha ndịda na Bangladesh, emesia site n’ụgbọ mmiri gafee Oké Osimiri Bengal, emesia site n’ala.

Ha na-egosi ya dị ka ngwọta ezinụlọ — “Nwa gị nwanyị ga-eso di ya biri, ibu gị ga-adị mfe, anyị ga-elekọta ya” — ma n’otu oge ahụ ha na-anakọta ego n’aka ndị ikwu ma ha na ndị na-atụ mgbere na-agbakọ aka.

Ụmụagbọghọ Rohingya, ọtụtụ n’ime ha na-erubeghị afọ iri na asatọ, na-abanye n’ụgbọ mmiri na-eche na ha bụ nwunye na-aga izute di. Ozugbo ha banyere n’oké osimiri, ndị ọrụ ụgbọ mmiri na-ejide ike niile. Ọ bụrụ na ezinụlọ akwụbeghị “ego ọzọ” ha na-arịọ n’etiti ụzọ, ha na-atụfe ụmụagbọghọ ahụ n’obere ụgbọ mmiri ma ọ bụ na-enyefe ha n’aka ndị ọzọ na-atụ mgbere ahịa mmadụ dị ka ụgwọ.

Njem ahụ n'onwe ya nwere ike gbanwee njikọ alụmdi na nwunye ka ọ bụrụ ịzụ ahịa: a na-emegharị nkwenye nwaagbọghọ ahụ, a na-ebuga ya ma nyefee ya maka uru.